احراز هویت بیومتریک چیست؟ انواع، مزایا، معایب و کاربردها

بیومتریک به معنی زیست سنجی و روش های بیومتریک به نوع خاصی از روش های امنیتی گفته می شود که در این روش ها از ویژگی های قابل اندازه گیری بدن انسان یا هر موجود زنده دیگر ( خصوصیات فیزیکی و رفتاری ) برای کنترل دسترسی و برقراری امنیت استفاده می شود.

معرفی سیستم احراز هویت بیومتریک

احراز هویت بیومتریک، فرآیندی امنیتی است که مشخصات فرد را با مجموعه ای از داده های بیومتریک ذخیره شده، مقایسه می کند و در صورت تایید، اجازه دسترسی به سیستم ها، برنامه ها و داده ها را می دهد. در واقع، فناوری یا روش احراز هویت بیومتریک، فرآیند استفاده از داده های بیومتریک برای تایید هویت فرد است که طی این فرآیند، این داده ها با نمونه های از قبل ذخیره یا ثبت شده مقایسه می شوند.

امروزه با افزایش جرایم اینترنتی، کلاهبرداری و سرقت هویت، امنیت بیشتر از هر زمان برای کسب و کارها اهمیت دارد و در اولویت است و به کاربران و مشتریان برای احراز هویت کمک می کند. احراز هویت بیومتریک یکی از مطمئن ترین و معتبرترین روش ها برای حل مشکل یا معضل قدیمی امنیت داده های کاربران و مشتریان است که اکنون، دیگر این داده ها با روش متداول و قدیمی حفظ آنها با رمز عبور، امنیت چندانی ندارند.

در روش احراز هویت بیومتریک از ویژگی های مختلف فیزیکی و رفتاری انسان بسته به کاربرد در حوزه های گوناگون استفاده می شود، خصوصیات فیزیکی مانند اثر انگشت، صدا، چهره، عنبیه یا شبکیه چشم و ... و خصوصیات رفتاری مانند الگوی تایپ، حرکات فیزیکی از جمله نحوه راه رفتن و الگوی کاربری یا تعاملات آنلاین ( به طور مثال نحوه استفاده از صفحه لمسی، نحوه استفاده از دستگاه ها، چگونگی و زمان اجرای برنامه ها و ... ).

سیستم های بیومتریک و به تبع آن، روش احراز هویت بیومتریک، روشی بسیار مناسب برای دسترسی کاربران و مشتریان به داده های شخصی، برنامه ها و دستگاه ها محسوب می شود و دائما در حال تکامل و پیشرفت هستند. به عنوان مثال، سنسورها یا حسگرهای موجود در گوشی های هوشمند نه تنها می توانند اثر انگشت بیومتریک را تایید کنند بلکه تشخیص می دهند کاربر با چه سرعتی تایپ می کند، چه میزان فشار را به دکمه ها وارد می کند و کاربری او با چه نوع دستگاهی است.

نحوه ذخیره داده ها و اطلاعات بیومتریک در دستگاه ها نیز در حال بهبود است و حسگرهای مدرن مانند

TouchID و Windows Hello گنجاندن الگوهای بیومتر کاربر را در محدوده محاسبات امن کامپیوتر، تضمین می کنند.

مزایا و معایب روش احراز هویت بیومتریک

روش احراز هویت بیومتریک نیز مانند هر روش احراز هویت دیگر دارای مزایا و معایبی است که در ادامه به آنها اشاره می کنیم.

ویژگی	مزایا	محدودیت‌ها و معایب
امنیت	امنیت بسیار بالا و دشوار بودن جعل یا سرقت اطلاعات بیومتریک نسبت به رمز عبور.	در برخی شرایط، نمونه‌های تقلبی یا حملات پیشرفته ممکن است برخی حسگرها را فریب دهند.
سرعت احراز هویت	ورود به سیستم تنها در چند ثانیه و بدون نیاز به وارد کردن رمز عبور.	در صورت آسیب‌دیدگی انگشت، صورت یا چشم ممکن است فرآیند احراز هویت با مشکل مواجه شود.
سهولت استفاده	نیازی به حفظ یا وارد کردن رمز عبور نیست و استفاده از سیستم برای کاربران ساده‌تر است.	در صورت خرابی حسگر، ورود به سیستم ممکن است دشوار شود.
قابلیت اطمینان	ویژگی‌های بیومتریک هر فرد منحصربه‌فرد بوده و احتمال اشتباه در شناسایی را کاهش می‌دهد.	دقت سیستم به کیفیت حسگر و شرایط محیطی وابسته است.
مدیریت اطلاعات	کاربر نیازی به مدیریت چندین رمز عبور یا پین ندارد.	در صورت افشای داده‌های بیومتریک، تغییر آن‌ها مانند تغییر رمز عبور امکان‌پذیر نیست.
هزینه پیاده‌سازی	در بلندمدت می‌تواند هزینه‌های ناشی از تقلب و سوءاستفاده را کاهش دهد.	خرید حسگرها، تجهیزات و زیرساخت‌های بیومتریک هزینه نسبتاً بالایی دارد.
کاربرد	قابل استفاده در گوشی‌های هوشمند، بانک‌ها، سازمان‌ها، سیستم‌های حضور و غیاب و کنترل دسترسی.	برخی کاربردها نیازمند تجهیزات تخصصی و نگهداری دوره‌ای هستند.

کاربردهای احراز هویت بیومتریک

امروزه فناوری احراز هویت بیومتریک در صنایع و دستگاه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و هر سال دامنه کاربرد آن گسترده‌تر می‌شود. مهم‌ترین کاربردهای این فناوری عبارت‌اند از:

باز کردن قفل گوشی‌های هوشمند با استفاده از اثر انگشت یا تشخیص چهره.
ورود ایمن به حساب‌های بانکی و اپلیکیشن‌های مالی بدون نیاز به رمز عبور.
کنترل تردد و دسترسی در سازمان‌ها، شرکت‌ها و مراکز امنیتی.
سیستم‌های حضور و غیاب کارکنان با استفاده از اثر انگشت، چهره یا عنبیه چشم.
احراز هویت در فرودگاه‌ها و کنترل مرزی برای افزایش سرعت و امنیت مسافران.
دسترسی به لپ‌تاپ‌ها و رایانه‌ها از طریق فناوری‌هایی مانند Windows Hello و Touch ID.
امضای دیجیتال و تأیید هویت آنلاین در سامانه‌های دولتی و خدمات الکترونیکی.
حفاظت از اطلاعات پزشکی و دسترسی ایمن به پرونده‌های بیماران در مراکز درمانی.
پرداخت‌های بدون تماس و کیف پول‌های دیجیتال با استفاده از اثر انگشت یا تشخیص چهره.
امن‌سازی دستگاه‌های هوشمند و اینترنت اشیا (IoT) برای جلوگیری از دسترسی افراد غیرمجاز.

جمع‌بندی

احراز هویت بیومتریک یکی از پیشرفته‌ترین و امن‌ترین روش‌های تأیید هویت است که با استفاده از ویژگی‌های منحصربه‌فرد افراد مانند اثر انگشت، تشخیص چهره، عنبیه چشم یا صدا، امنیت دسترسی به دستگاه‌ها و اطلاعات را افزایش می‌دهد. این فناوری به دلیل سرعت بالا، سهولت استفاده و کاهش وابستگی به رمزهای عبور، امروزه در گوشی‌های هوشمند، سیستم‌های بانکی، سازمان‌ها و بسیاری از سرویس‌های آنلاین به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با این حال، مانند هر فناوری دیگری، سیستم‌های بیومتریک نیز محدودیت‌هایی مانند هزینه پیاده‌سازی، احتمال خطا در برخی شرایط و دشواری تغییر اطلاعات بیومتریک در صورت افشای داده‌ها را دارند. با وجود این چالش‌ها، مزایای این فناوری باعث شده است که احراز هویت بیومتریک به یکی از قابل‌اعتمادترین روش‌های تأمین امنیت در دنیای دیجیتال تبدیل شود و انتظار می‌رود با پیشرفت فناوری، دقت و امنیت آن در سال‌های آینده بیش از پیش افزایش یابد.